De proeftuin Genius Loci brengt kunst, natuur en inclusie samen in het Leeuwarder Bos. In deze bijzondere samenwerking tussen VHDG, Kunstkade en Oerol nemen meer dan honderd leerlingen van ISK en Ynsicht deel aan een gezamenlijk onderzoeks- en maakproces. De afgelopen periode stond in het teken van kennismaken, ervaren en vertragen. Tijd voor een terugblik én een vooruitblik.
Terugblik – verrassingen in het bos
Wat vooral opvalt als we terugkijken op de eerste weken, is hoe open en nieuwsgierig de leerlingen uiteindelijk bleken. Sommige jongeren begonnen met het idee dat natuur “niets voor hen” was. Juist zij gaven later aan hoe fijn ze het vonden om buiten te zijn: de stilte, het wandelen, en vooral de ontmoeting met de Schotse hooglanders maakten indruk. Tijdens het gezamenlijke onderzoek in het Leeuwarderbos bloeiden veel leerlingen zichtbaar open, vertelt Faisel. Daarbij speelde mee dat wij ons in de klas hebben geïntroduceerd. “Onze unieke persoonlijke en kwetsbare presentaties hebben een goede en positieve invloed op de leerlingen.”
Ook het proces van samen ontdekken leverde inzichten op. In grote groepen bleek het soms lastig om écht contact te maken. Maar tijdens het wandelen, één op één, ontstonden onverwacht persoonlijke en diepe gesprekken. Het bos bood ruimte voor verhalen die in een klaslokaal misschien niet vanzelf zouden ontstaan.
Een belangrijk inzicht was het belang van veiligheid en tijd. In een groep jongeren speelt sociale druk altijd mee. Door de lat niet meteen hoog te leggen en de nadruk niet te leggen op ‘presteren’ of ‘maken’, ontstond ruimte om eerst te onderzoeken en elkaar te leren kennen. Die aanpak, samen op pad zonder haast, werkte. Het vertrouwen groeide, en daarmee ook de bereidheid om iets van jezelf te laten zien.
Tussenperiode – reflectie en groei
Na deze intensieve start is er nu een tussenperiode aangebroken. Een moment om op adem te komen en even naar binnen te keren. Tegelijkertijd borrelen er al nieuwe gedachten.
Wat sterk naar voren kwam, is hoe verschillend de leerlingen het bos beleven. Voor sommigen roept het herinneringen op aan thuis: de uitgestrekte bossen van Oekraïne, waar natuur vanzelfsprekend is. Voor anderen staat het bos juist symbool voor gevaar, omdat het doet denken aan plekken waar giftige of wilde dieren leven. Weer anderen ervaren het bos als een plek van rust, vrijheid – of juist als een herinnering aan verplichte wandelvakanties. Deze uiteenlopende perspectieven vormen een rijke basis voor het vervolg.
De verschillen tussen ISK- en Ynsicht-leerlingen, in achtergrond én in relatie tot natuur, zijn niet iets wat overbrugd moet worden, maar iets wat het project verdiept. Die veelheid aan betekenissen nemen we mee naar de volgende fase.
Vooruitblik – van ervaren naar maken
In de komende maanden verschuift de proeftuin langzaam richting het maken. Na een frisse herstart in februari gaan de deelnemers op zoek naar symbolen, beelden en vormen die passen bij hun ervaringen. Moodboards, schetsen en experimenten vormen de opstap naar concreet werk.
Faisel en Marrigt kijken uit naar het moment waarop alles samenkomt: persoonlijke verhalen, natuurbeleving en artistieke verbeelding. De hoop is dat de leerlingen en ook het publiek, ervaren dat kunst een manier kan zijn om je te verbinden met een plek én met elkaar. “Ik ben ervan overtuigd dat er in iedereen een kunstenaar zit verscholen”, aldus Marrigt.
Verder benoemt Faisel dat hij het belangrijk vindt dat leerlingen op een laagdrempelige manier blijven kennismaken met kunst en natuur, steeds vertrekkend vanuit hun eigen beleving. “Juist die persoonlijke ervaringen vormen de motor van het project. In een tijd waarin er steeds minder ruimte en aandacht lijkt te zijn voor natuur en kunst, wil deze proeftuin bewust vertragen en verdiepen. Het gaat niet om directe resultaten, maar om het planten van zaadjes.”
Van het Leeuwarderbos naar Oerol
In mei 2026 presenteren de leerlingen hun kunstwerken in het Leeuwarderbos, op de plek waar hun onderzoek begon. Een maand later reizen zij af naar Oerol op Terschelling, waar zij kunst, theater en natuur ervaren tijdens een natuurrondleiding en theatervoorstelling. Daar kijken zij ook terug op hun eigen werk en proces. Zo verbindt Genius Loci het Leeuwarderbos met Oerol: van maken in de natuur naar ervaren op grotere schaal.
Beeld: Noorderblik – Siska Alkema
